Devri alem belgesel tv program ekibi olarak bizleri Erzincan Hava limanında değerli hemşehrim eğitimci yazar Aydın bodur bey Alucradan sabahın erken saatlerinde gelerek karşıladı
Erzincan’da araştırma ve belgesel çekimleri yaparak Gümüşhane Kelkit ve Şiran ilçelerinden geçerek Giresun Alucraya gideceğiz
Biz devri alem belgesel tv program ekibi olarak Erzincan Gümüşhsne Giresun ve Trabzon’da birinci dünya harbi kafkas Doğu Cephesi ile ilgili araştırma yapıp belgesel çekimi yaparken sizleri Kafkas cephesi ile ilgili daha önce çektiğimiz belgeselleri izlemeye davet ediyoruz
Kafkas Cephesi’nde Erzincan: İşgal Yılları, Kurtuluşu ve Erzincan Mütarekesi çok önemli
Doğu Anadolu’nun tarihî şehirlerinden biri olan Erzincan, Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti ile Rusya arasındaki Kafkas Cephesi’nin en önemli stratejik merkezlerinden biri olmuştur. Tarih boyunca Anadolu ile Kafkasya arasında bir geçiş noktası olan Erzincan; askerî yolları, ulaşım imkânları ve Doğu Anadolu’ya hâkim konumu sebebiyle savaşın kaderini etkileyen şehirlerden biri hâline gelmiştir.
Kafkas Cephesi’nde Erzincan’ın Stratejik Önemi
1914 yılında başlayan Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin doğu sınırlarını korumak amacıyla açılan Kafkas Cephesi’nde Rus orduları Kars, Sarıkamış, Erzurum ve Erzincan hattına doğru ilerledi. Erzincan, Rusların Anadolu içlerine ulaşabilmesi için önemli bir hedef durumundaydı.
Şehir, özellikle Erzurum’un batıya açılan kapısı olması, Sivas ve Karadeniz yollarını kontrol etmesi ve askerî ikmal merkezi olarak kullanılması nedeniyle büyük önem taşıyordu. Osmanlı 3. Ordusu da savaş yıllarında Erzincan bölgesini önemli bir savunma merkezi olarak değerlendirdi.
Erzincan’ın Rus İşgali (1916)
1916 yılında Rus Kafkas Ordusu, General Nikolay Yudeniç komutasında büyük bir taarruz başlattı. Erzurum’un işgal edilmesinin ardından Rus kuvvetleri Erzincan üzerine ilerledi. Temmuz 1916’da gerçekleşen harekât sonucunda Rus birlikleri Erzincan’a girdi ve şehir yaklaşık iki yıl boyunca Rus işgali altında kaldı.
Rus işgali döneminde şehirde büyük sıkıntılar yaşandı. Savaş şartları, göçler, ekonomik zorluklar ve güvenlik problemleri Erzincan halkını zor durumda bıraktı. Rus ordusunun 1917 Bolşevik Devrimi sonrasında çözülmeye başlamasıyla Kafkas Cephesi’nde yeni bir dönem başladı.
Erzincan Mütarekesi (Erzincan Ateşkesi)
Rusya’da 1917 yılında gerçekleşen Bolşevik Devrimi sonrasında yeni Sovyet yönetimi savaştan çekilme kararı aldı. Osmanlı Devleti ile Rus temsilcileri arasında yapılan görüşmeler sonucunda 18 Aralık 1917’de Erzincan Mütarekesi imzalandı. Bu anlaşma, Kafkas Cephesi’nde silahların büyük ölçüde susmasını ve Rus ordusunun bölgeden çekilmesini sağladı.
Ancak Rus ordusunun çekilmesi bölgede tamamen huzur sağlamadı. Boşalan bölgelerde çeşitli silahlı gruplar etkili oldu ve Anadolu halkı güvenlik sorunlarıyla karşı karşıya kaldı. Osmanlı ordusu yeniden toparlanarak doğu harekâtına başladı. (Hacettepe Üni. Yapay Zeka Enstitüsü)
Erzincan’ın Kurtuluşu (13 Şubat 1918)
Rusların çekilmesinin ardından Osmanlı kuvvetleri Kafkas Cephesi’nde ilerlemeye başladı. Kazım Karabekir Paşa komutasındaki 1. Kafkas Kolordusu, Erzincan üzerine harekât düzenledi.
13 Şubat 1918 tarihinde Türk birlikleri Erzincan’a girerek şehri yeniden kontrol altına aldı. Erzincan’ın kurtuluşu, sadece bir şehrin geri alınması değil, Doğu Anadolu’da Osmanlı hâkimiyetinin yeniden kurulması açısından da önemli bir dönüm noktası oldu.
Erzincan’ın ardından Türk ordusu doğuya doğru ilerleyerek Gümüşhane, Bayburt ve Erzurum hattında önemli başarılar kazandı.
Brest-Litovsk Antlaşması ve Bölgedeki Gelişmeler
Erzincan’ın kurtuluşundan kısa süre sonra Osmanlı Devleti ile Sovyet Rusya arasında 3 Mart 1918 Brest-Litovsk Antlaşması imzalandı. Bu anlaşma ile Kars, Ardahan ve Batum’un geleceği yeniden düzenlendi ve Osmanlı Devleti Kafkasya’da ilerleme imkânı elde etti. (Ermeni Sorunu)
Ancak 1918 yılı sonunda imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması ile Osmanlı ordusu yeniden geri çekilmek zorunda kaldı.
Erzincan, Kafkas Cephesi’nin en kritik merkezlerinden biri olarak Birinci Dünya Savaşı’nın doğu cephesinde önemli bir rol oynamıştır. 1916’daki Rus işgali, 1917 Erzincan Mütarekesi ve 13 Şubat 1918’deki kurtuluş süreci, şehrin yakın tarihindeki en önemli dönüm noktalarıdır.
Bugün Erzincan’ın kurtuluşu, yalnızca askerî bir başarı olarak değil; vatan savunması, halkın direnci ve Doğu Anadolu’nun tarihî mücadelesinin önemli bir hatırası olarak anılmaktadır.
Belgesel anlatımı için:
“Dağların, ovaların ve kadim yolların şehri Erzincan… Birinci Dünya Savaşı’nın en çetin cephelerinden birinde, işgal acısını yaşayan; sabırla direnen ve 13 Şubat 1918’de yeniden özgürlüğüne kavuşan bir Anadolu şehri…”
—-
Erzincan Mütarekesi (Erzincan Ateşkesi) ve Maddeleri – 18 Aralık 1917
Öncelikle belirtmek gerekir ki tarihî kaynaklarda bu belge genellikle “Erzincan Mütarekesi” olarak geçer; tam anlamıyla bir barış antlaşması değil, Osmanlı Devleti ile Rusya arasında Kafkas Cephesi’ndeki çatışmaları durdurmaya yönelik bir ateşkes anlaşmasıdır. Rusya’daki Bolşevik Devrimi’nden sonra imzalanmıştır.
Erzincan Mütarekesi’nin başlıca hükümleri şunlardır:
1. Kafkas Cephesi’nde savaş faaliyetleri durdurulacaktı. Osmanlı ve Rus kuvvetleri arasındaki silahlı çatışmalar sona erdirilecekti.
2. Cephedeki mevcut askerî durum korunacaktı. Taraflar, ateşkes sırasında bulundukları hatlarda kalacak ve yeni saldırı hareketleri yapmayacaktı.
3. Esirlerin durumu düzenlenecekti. Savaş esirlerinin karşılıklı olarak değiştirilmesi ve insanî şartların sağlanması kararlaştırıldı.
4. Halkın güvenliği ve asayişin korunması amaçlandı. Savaş bölgelerinde yaşayan sivillerin can ve mal güvenliğinin korunması için tedbirler alınması öngörüldü.
5. Rus ordusunun Kafkas Cephesi’nden çekilmesi süreci başladı. Mütareke, Rus kuvvetlerinin bölgeden çekilmesinin önünü açtı.
6. Yeni bir barış görüşmesi yapılması kararlaştırıldı. Ateşkesten sonra daha kapsamlı bir barış anlaşması için görüşmeler yapılması planlandı.
Erzincan Mütarekesi’nin Önemi
Erzincan Mütarekesi, Kafkas Cephesi’nde Rus tehdidinin sona ermeye başlaması açısından önemli bir dönüm noktasıdır. Rus ordusunun çekilmesiyle Osmanlı kuvvetleri yeniden harekete geçmiş, 13 Şubat 1918’de Erzincan kurtarılmış, ardından Erzurum ve Kafkas hattında ilerleme başlamıştır.
Bu sürecin devamında 3 Mart 1918 tarihli Brest-Litovsk Antlaşması ile Osmanlı Devleti ile Sovyet Rusya arasında daha kapsamlı bir düzenleme yapılmıştır.
Erzincan Mütarekesi, bir şehrin adını taşıyan fakat bir cephenin kaderini değiştiren tarihi bir dönüm noktasıdır. 1916’da işgal edilen Erzincan, 1917’de yapılan ateşkesle savaşın yön değiştirdiği, 1918’de ise yeniden özgürlüğüne kavuştuğu büyük bir tarihî sürecin merkezinde yer almıştır.
Editör: Kubilay Binen
